Информационная война международных персоязычных СМИ против Исламской Республики Иран: на примере "Голоса Америки, Радио "Фардо" и Би-Би-Си тема диссертации и автореферата по ВАК РФ 10.01.10, кандидат наук Талхаби Алишах Алиреза

• Талхаби Алишах Алиреза
• кандидат наук
• 2013

Оглавление диссертации кандидат наук Талхаби Алишах Алиреза

Мукаддима................................................................................3

Боби I. Мавк,еи расонах,ои форсизабони хоричй дар фазой иттилоотии Чумхурии Исломии Эрон..........................................................................10

1.1. Накдги Интернет дар чанги иттилоотй нисбати Эрон ..............11

1.2. Мак;оми радио ва телевизиони Би-Би-Си дар фазой иттилоотии Эрон ........................................................................................................27

1.3. Воридшавии расонах,ои форсизабони ИМА ба фазой иттилоотии Эрон............................................................................................................38

Боби II. Та^очуми иттилоотии расонах,ои кишвар^ои Рарб ба Эрон .......................................................................................................................51

II. 1. Дадафи хучуми иттилоотии расонах;ои хори^й ба Эрон..............52

II.2. Истифодаи усулхои таблиготи хабарй дар тах,оч,уми иттилоотй нисбати Эрон ...........................................................................................69

Боби III. Вокуниши ВАО-и Эрон ба тах,очуми иттилоотии расонах,ои хорич,й.........................................................................................................133

III. 1. Масъалах,ои таъмини амнияти фазой иттилоотии Эрон аз тах;оч;уми иттилоотии расонах,ои хорицй ................................................133

III.2. Вокуниши коршиносони со^аи BAO оид ба сиёсати та^очуми иттилоотй ба кишвари Эрон.....................................................................142

Хулоса ...............................................................................159

Фехристи адабиёт ва сарчашмах,ои тахдик ....................................167

Замима ..................................................................................................174

Введение диссертации (часть автореферата) на тему «Информационная война международных персоязычных СМИ против Исламской Республики Иран: на примере "Голоса Америки, Радио "Фардо" и Би-Би-Си»

* Муцаддима

Мухммияти мавзуъ: Расонахоро ба унвони мухимтарин абзори фархангсозй, сиёсатгузорй ва идеологиясозй метавон хисоб кард. Имруз бо пешрафти улуми иртиботот ва сармоягузорихои кудратхои бузурги ицтисодй ва фархангй ниёз ба барномарезй барои истифодаи хадафдор аз васоили иртиботи чамъй, бахусус радио ва телевизион шадидан эхсос мешавад. Бо таваччух, ба афзоиши расонахо ва рак;обат дар чдзби мухотабон, масъулони расонахо мекушанд то бо истифода аз технологияхои пешрафтаи иртиботй, кудрати худро ба тамоми чахон тахмил диханд ва мухотабони бисёреро дар саросари дунё ба худ чалб карда, онхоро тахти таъсири худ дароваранд. Х,амин аст, ки тахочуми иттилоотй ба Эрони исломй аз тарик;и расонахои мухталиф, ба вижа расонахои форсизабони кишвархои гарбию амрикой ва бо истифода аз тактикахои ыавини чазби мухотабон иттифок; меафтад. Ба вижа дар асри XXI хучуми иттилоотии кишвархои абаркудрат, ба мисли ИМА ва Британияи Кабир боз хам густурда шуд. Х,амин аст, ки ИМА бо вучуди доштани барномахои форсй дар радио ва телевизиони «Садои Америка» 16 декабри соли 2002 радиои наверо бо номи «Фардо» таъсис дод, ки шабонарузй барои Ч.ИЭ барнома пахш мекунад. Британияи кабир хануз соли 1940 бахши форсии Радиои Би-Би-Си-ро таъсис до да буд, вале барои таргиботи густурда ба кишвархои форсизабон, ба вижа ба Ч.ИЭ 14 январи соли 2009 шабакаи алохидаи форсии Би-Би-Си-ро рохандозй кард, ки шабонарузй 8 соат барнома дорад.

Замоне ки кудратхои бузург хадаферо дар назар мегиранд, муддатхо кабл аз амалй сохтани он, тавассути расонахои иртиботи чамъй, руи зехнхои чахонй кор мекунанд, то аз тарики талк;ини афкори худ ва заминасозии муносиб, аз бозхурдхо ва вокуниши афкори умумй дар амон бимонанд, ё дар сурати ниёз аз химояти онхо бархурдор шаванд. Сиёсатмадорон дар гуфтумонхои сиёсй бо истифода аз назариёт ва усули корбурдшинохтй, худро ба мардуми одции чомеа наздик мекунанд ва аз ин тарик; барои худ чехраи муносиб ва имтиёз пайдо мекунанд. Шабакахои мухталифи радиой ва телевизионй хамеша дар холи талцини ахдофи мавриди назари сохибони кудрат ва сармоя ба афкори умумй хастанд.

Аз ин тарик; ба ро^атй метавон як хднгомаи казбро ба бовари умумй табдил кард ва ё як бовари умумй ва эътикодро дар чомеа аз байн бурд. Кишвар^ои абаркудрат аз ин расона^о ба унвони абзоре барои зери даст нигох; доштани соири кишварх^о истифода ва талош мекунанд. Ин масъала дар хусуси кишвари Эрон низ дахл мекунад.

Дар тули мавчудияти хеш шабакахри форсизабони бурунмарзй тавонистаанд басуръат дар миёни афроди чомеа нуфуз карда, чойгах,и муносибе барои худ пайдо кунанд. Тибк,и конун, ки соли 1994 кабул шудааст, дар Ч.ИЭ истифодаи антеннах,ои мах,воравй дар каламрави мамлакат мамнуъ аст ва х,ар сари чанд вакт макомоти пулис ин антеннах,оро аз ах,олй бармечинад. Вале дар хдмин х,ол аз руи пажух,иши охирини Телевизиони давлатии Эрон (мо^и июни соли 2012) 42 дарсади ах,олии Ч.ИЭ телевизиони мах,воравй тамошо мекунанд. Аз чумла, 25 дарсади ахолии кишвар ба тамошои телевизиони Би-Би-Си таваччух, доранд.

Инкилоби исломй, ки дар соли 1979 ба вукуъ пайваст, муносибати кишварх,ои Гарбро ба Эрон дигар сохт. Ба вижа, дар соли 1992 бо Русия аз нав шуруъ шудани Барномаи хастаии Эрон, ки хднуз дар давраи салтанати шох, соли 1967 бо кумаки худи ИМА ва Фаронсаву Олмон огоз шуда, баъди инкилоб сукут карда буд, фишори кишвардои абаркудратро нисбат ба Ч,умх,урии Исломии Эрон афзун кард. Аз чумла, соли 1995 ИМА нисбати Ч,ИЭ та^рими яктарафаро чорй кард. Соли 2002 президента вак;ти ИМА Ч^орч Буш Эронро "мех,вари шарорат" эълом дошт. Соли 2003 бошад, ИМА чониби Эронро барои идомаи пинх,онии сохтани силох,и хдстай муттах,ам кард. Х,амин тавр чанги иттилоотй нисбати Ч,ИЭ боз хдм густурдатар гардид. Бинобар ин, пажудиши чигунагии х,учуми иттилоотии ин кишварх,о амри мух,им ва зарурист, то бо баррасии мизони таъсири барномах,о, шиносой ва тахдили тактиками таъсиргузор чихдти чазб ва хамрод кардани мухотабони эронй бо барномах,ои ин шабаках,о битавон гоми муассир дар дурсозии онон дар расидан бар ахдофашон бардошт.

Дарачаи омузиши лтвзуъ: Ч^анги иттилоотй ва маф^умх,ои адмсон, аз кабили амалиёти равонй, чанги равонй, кудрати нарм, чанги сафед ва гайра собикде ба андозаи хдёти башарй дорад. Бо ин вучуд, чанги нарм бо вижагидои чадиди худ баъд аз шуруй чанги сард ва дар авчи он, дар дахаи 1970 бо мушорикати устодони барчастаи сиёсат ва иртиботот, аз

чумла Чрзеф Ной (назарияпардози машхури чанги нарми Амрико), Гарольд Лассауэлл (назарияпардози амрикой), Ч,он Колинз (назариётчии амрикой) аъзои барчастаи Раёсати марказии кашшофии Амрико -Central Intelligence Agency (CIA) ва фармондехони аршади Пентагон бо таъсиси марказе тахти унвони «Кумитаи хатарии чорй» таррохй, тадвин ва амалиётй шуд. Мухимтарин хадафи кумитаи мазкур бомбаборони таблиготй алайхи блоки Шарк;, ба вижа Шуравй буд, ки зохиран баъд аз фурупошии Иттиходи Ч,амохири Шуравй, ин кумита ба «Кумитаи сулхи чорй» тагйири ном кард ва хамчунон фаъол аст.

Ба эътицоди яке аз коршиносони хавзаи расона Мухаммадхусейн Фирузй, маркази тахочумхои равонии ин кумита хамакнун, чахони ислом, ба вижа Чумхурии Исломии Эрон ва хаводорони минтакаи он, аз чумла, "Х,избуллох", "Хдмос" ва кишвархои дусти Эрон мебошад.

Махдии Мучтахид дар соли 1382 (2003) поённомаи худро тахти унвони «Тахлили мухтавои татбик;и сохтори хабарии бахши точикии Радиои "Озодй" ва бахши точикии "Шабакаи устонии Садои Хуросон"-и Ч,умхурии Исломии Эрон анчом додааст. Хддафи аслии ин тахцик; баррасии паёмхо ва муцоисаи натоичи хосил аз он барои кашфи тафовутхо ва ташобеххои миёни ин ду радио будааст. Ин TaxiW ба равиши тахдили мухтаво анчом шудааст. Натичахои тахкик; нишон медихад, ки таваччухи радиохо бештар ба мавзуъхои сиёсй нигаронида шудааст ва Ч,умхурихои Муштаракулманофеъ, Ховари Миёна ва Ирок, дар Эрон ва бештарин таваччухи радиохоро дар давраи мавриди баррасй ба худ ихтисос додаанд.

Дар пажухиши мо чихати шиносоии дидгоххои мухталифи тахочуми иттилоотии расонахои форсизабони хоричй, мисли шабакахои радиой ва телевизионии Би-Би-Си (ВВС), "Садои Амрико"(УОА) ва Радиои "Фардо" алайхи Ч,умхурии Исломии Эрон мавриди баррасй к;арор гирифтаанд.

Бар асоси омузиши адабиёти илмй ва сарчашмахо мо ба ин натича расидем, ки мавзуи хучуми иттилоотй дар мачмуъ масъалаи хеле доманадор аст ва ин масъаларо мухак,к,ик,они кишвархои мавриди тахочуми расонахои гарбй аз нигохи манфиатхои хеш баррасй намудаанд. Бинобар ин аз байни корхои тахки^ии анчомшуда дар ин мавзуъ назароти мухак,кик;он, андешамандон ва сиёсатшиносони кишвархои мухталиф, мисли Эрон, Русия, Точикистон ва

пажудишгарони гарбй дар ин рисола истифода шудааст. Аз ин нигох, мо матолиби фавкро, ки барои пажухиш истифода шудааст, ба чор гурзЪс, чудо кардем. Ба гуруди аввал пажухдшхри мухдккикон ва андешамандони Эрон, ба монанди Султонифар М. ва Х,ошимй Ш. (86,1382 (2003))., Шукрхох, Ю. (89,1382 (2003))., Ранчбарон Д. (82,1389 (2010))., Сироч Р. (84,1387(2008))., Илёсй М. (63,1382 (2003))., профессор Мавлоно X,- (110, 1375 (1996)). ва г. дохил мешавад. Дар ин пажух,шщо ба тахрчуми иттилоотии расонахои гарбй ба Эрон ва соири кишвархр ишора шудааст. Гурух,и дуюми адабиёти истифодашударо пажух,иши мухдкдшфни точик ва рус ташкил медихдд, ки асосан рочеъ ба масъалаи чанги иттилоотй бахшида шудааст. Ба ин гурух, метавон ба корх,ои пажухдшии олимону мухдкддаон, мисли Мук,им Ч,. (15,2006)., (14,2006)., (16, 2005)., Усмонов И. К. (37,1990)., Бруснитсин (2,2001)., Панарин (22,2012)., Почептсов Г.Г. (25,2000)., Панфилов А.Ф. (23,1974), Расторгуев С.П. ишора кард. Ин му^аккикон перомуни вижагих,ои чанги иттилоотии кишвардои гарбй, ба вижа Амрико алайхи Русия ва соири кишвархо, хдмчунин ба таъсироти расонах;ое мисли радиои "Озодй" ва Би-Би-Си сух,бат кардаанд. Хдмчунин дар ин китобх,о ба фаъолияти Департаменти давлатй, Раёсати марказии кашшофй, Очонсии амнияти миллии ИМА, Бюрои федеролии тахдикот, "дар. давраи "чанги сард" ишора шудааст.

Адабиёти гурух,и сеюм ба мухаккикони гарбй тааллук дорад. Дар китобх,ои Sheller H. (56, 1995)., Chomsky N. и Herman E.S. (46, 1988)., Mccombs M. E. (51, 2004)., Thomas L. (52, 2004)., Fisher Roger & Ury William (54, 1991). ба ахамият ва вижагихри чанги расонай, хдмчунин равиш ё тактиках,ои тадочуми иттилоотй бахшида шудааст.

Гурух,и чоруми пажух,иши фавкро маводи матбуотй, радиой, телевизионй, сайтх,ои интернета, гуфтах,ои масъулон, назароти коршиносони ^авза^ои расона ва сиёсат ташкил медихдд.

Ахдоф ва вазифахои нажухиш: Хддафи паж5Ъс,иш пайгирй ва баррасии тахочуми иттилоотии расона^ои форсизабони гарбй ба Эрон, шиносоии мух,имтарин тактиках,ои хабарии ин расонах,о, таъсироти ощо бар мардуми чомеаи Эрон ва вокуниши масъулони низом, устодон ва коршиносони х.авзах.ои расона ва сиёсат мебошад. Аз ин нуктаи назар вазифаи мушаххаси ин тахдик ба карори зер аст:

- Муайян намудани мавзухо, ахдоф ва кишрхои мавриди таваччухи расонахои гарбй дар тахочуми иттилоотй;

-Мушаххас намудани андозаи таъсиргузории расонахои гарбй дар чазби мухотабони эронй ва эътимоди мухотабони эронй ба онхо;

- Муайян кардани вокуниши муносиби масъулони низом ва расонахои дохилии Ч^ИЭ, ба вижа садову симо ба тахочуми иттилоотй;

- Баррасии усулхои истифодашуда дар тахочуми иттилоотй.

Аз хадаф ва вазифах;ои дар боло ишорашуда мо тасмим гирифтем дар рисолаамон бо натичагирии мустанад ва илмй бар пояи корхои анчомшудаи каблй ба масъалахои зер таваччух, намоем:

- муайян кардани мавзуъхое, ки расонахои иттилоотии мавриди пажухиш дар тахочуми иттилоотй алайхи Эрон матрах мекунанд;

- ошкор сохтани хадафхои ин се расонаи иттилоотии мамолики Гарб;

- муайян кардани кишрхои чомеаи Эрон, ки расонахои гарбй барномахояшонро ба онхо нигаронидаанд;

- ошкор кардани дарачаи муваффакдяти расонахои иттилоотии мавриди пажухиш дар чазби аудиторияи эронй;

- ошкор кардани дарачаи эътимоди аудиторияи эронй ба расонахои иттилоотии мавриди назар;

- муайян сохтани муваффакдяти расонахои иттилоотии дохилии Эрон, ба вижа садо ва симо дар вокуниш ба тахочуми иттилоотии расонахои мавриди пажухиш;

-ошкор кардани усул ё тактикахое, ки расонахои мавриди тахкик; дар чанги иттилоотй нисбати ЧДЭ истифода мекунанд.

Навгошш пажухиш дар он зохир меёбад, ки бо вучуди анчом шудани корхои тах^икртй дар мавзуи тахочуми иттилоотй ба Эрон, то кунун пажухиши хамачониба дар мавриди се расонаи форсизабони гарбй, "Садои Амрико", "Фардо" ва Би-Би-Си анчом нашудааст. Мухакдикрни пешин танхо ба яке аз расонахои форсизабони гарбй таваччух. намудаанд. Аз тарафи дигар аввалин бор аст, ки мавзуи тахочуми иттилоотии телевизиони форсии Би-Би-Си мавриди баррасй ва пажухиш карор мегирад. Х,амчунин дар пажухиш комилтарин фехристи тактикахои хабарии мавриди истифодаи расонахои гарбй (86 тактикам хабарй) ва барои хар яке аз тактикахои мавриди ишора як хабар ба сифати намуна оварда шудааст.

Ахамияги назарй ва амалии пажухиш

Ахдмияти назарй ва амалии пажухиш худ аз мавзуи таджик;, ки яке аз масъалахои мубрами руз аст, бармеояд. Бо баррасии мизони таъсири барномахо ва тахлили тактикахои таъсиргузори расонахои хоричй метавон гоми муассир дар дурсозии онон дар расидан бар ахдофашон бардошт. Дар мачмуъ метавон гуфт, ахамияти назарй ва амалии ин пажухиш хокй аз он аст, ки матолиби дарчдхуда ба сифати маводи дарсй барои донишчуёни улуми сиёсй ва факултаи журналистй ироа шавад. Х,амчунин сиёсатмадорон ва давлатмардон метавонанд аз натич;ах;ои ин пажухиш истифода намоянд, зеро чанги иттилоотй дар нагони имруз аз мавзуъхои бисёр мухим махсуб меёбад.

Равиш ва усули пажухиш. Дар ин пажухиш ба манзури расидан ба хадафхои матрахшуда ва бо таваччух ба мохияти мавзуъ аз равиши Делфи истифода шудааст. Бакоргирии равиши Делфи умдатан бо хадафи кашфи гояхои чадид ва кобили итминон ва ё тахияи иттилооти муносиб ба манзури тасмимгирй аст. Ибтидо дар мавриди хар кадом аз расонахо, иттилооти нисбатан комиле ироа гардид ва сипас пурсишномае, ки мухаккик; сохтааст бо истифода аз равиши Делфи (истифода аз нухбагони соха) дар ихтиёри теъдоди 30 нафар аз устодон ва коршиносони хавзахои расона ва сиёсат, ки чомеаи омории ин пажухишро ташкил медиханд, к;арор гирифт ва пас аз он посуххои дарёфтшуда тачзия ва тахлил шудаанд.

Объект» пажухиши мавриди назар тахочуми иттилоотии расонахо ва предмети мавзуи тахкик; се расонаи форсизабони гарбй - радио ва телевизионхои "Садои Амрико", Би-Би-Си, ва Радиои "Фардо" мебошанд. Вижагихои мавзуии барномахои шабакахои радиой ва телевизионии "Садои Амрико", Би-Би-Си ва Радиои "Фардо" дар мавриди кишвари Эрон аз соли 2006 то соли 2012 мавриди баррасй карор гирифтааст.

Мазмуни асосии пажухиш дар 7 маколаи муаллиф, ки дар мачмуахои

илмй ба табъ расидаанд ва як монография бо унвони "Тактикахои

хабарй дар хучуми иттилоотй нисбати Эрон" чой дода шудаанд.

Натичаи тахкик; дар Донишгохи озоди исломии Эрон, вохиди Техрон ва

Дамованд, дар гурухи журналистикаи факултетхои иртиботот аз чониби

пажухишгар бо номи "Пушиши хабарии расонахо" даре хонда мешавад.

Хдмзамон аз чониби муаллифи рисола зимни ин мавзуъ дар конфронси

8

байналмилалии донишгохй дар мавзуи "Тахочуми расонай" (соли 2010) ва барои мудирони паблик рилейшнзи ширкати "Нафт" дар мавзуи "Тактиками чанги иттилоотй" (соли 2011) маъруза хонда шудааст. Рисола 19 октябри соли 2013 дар чаласаи кушоди кафедраи журналистикаи байналмилалии ДМТ мухокима гардида, барои дифоъ пешниход шудааст.

Сохторн рисола аз мукаддима, се боб, хулоса, фехристи адабиёт, сарчашмахои тахкик, ва замима иборат аст. Дар мукдддима ахамияти назариявии мавзуъ, сатхи омузиш ва пешинаи пажухиш, ахамияти амалии пажухиш, тозахо ва ёфтахои пажухиш, ахдофи пажухиш, суолхои- фарзияхои пажухиш, равиш ва усули пажухиш, давра ва чугрофиёи пажухиш баён гардидааст.

Боби аввали рисола "Мавк;еи расонахои форсизабони хоричй дар фазой иттилоотии Чумхурии Исломии Эрон" ном дошта, аз се фасл иборат аст. Дар ин боб шабакахои мохвораии форсизабони кишвархои гарбй, мавкеи Интернет дар чанги расонай ва собикди тахочуми -иттилоотии Амрико алайхи Эрон, мавк;еи радио ва телевизиони Би-Би-Си, "Садои Амрико" ва Радиои "Фардо" ва то худуде барномахои онхо дар фазой иттилоотии Эрон матрах шудааст.

Боби дуюм бо унвони "Тахочуми иттилоотии расонахои кишвархои Fap6 ба Эрон " ёд мешавад ва аз ду фасл иборат аст. Дар ин боб хадаф аз таргиби расонахои гарбй, мохияти тахочуми иттилоотй ва тактикахои хабарй дар тахочуми иттилооотй алайхи Эрон мавриди тахдилу пажухиш карор гирифтааст.

Боби сеюм "Вокуниши коршиносони сохаи BAO оид ба сиёсати тахочуми иттилоотй ба кишвари Эрон" номгузорй шуда, ду фасл дорад. Дар фасли якуми ин боб чй гуна таъсир доштани расонахои хоричй бар тафаккури чомеаи Эрон ва вокуниш ба он мавриди таваччухи муаллифи рисола карор гирифтааст. Дар фасли дуюм вокуниши коршиносони хавзаи расона ва сиёсат ба тахочуми иттилоотй ба риштаи тахлил гирифта шудааст.

Дар хулосаи кор натичагирии муаллифи рисола аз тахкики анчомёфта баён гаштааст.

Список литературы диссертационного исследования кандидат наук Талхаби Алишах Алиреза, 2013 год

1. Бжезинский 3. Великая шахматная доска.-М.¡Международные отношения, 1998.-112 с.

2. Брусницын Н. Информационная война и безопасность.-М: Вита-Пресс,2001.-280 с.

3. Власенко И.С., Кирьянов М.В. Информационная война: искажение реальности - ИД «Канцлер», 2011.- 495 с.

4. Воронцов Ю.В. Дезинформация - это тоже бизнес.-М.¡Политиздат, 1965.-90 с.

5. Гулов С. Амводи сухан.- Душанбе, 2005.- 95 с.

6. Журналистикаи тоник ва масъалахои низоми иави цахон (Мачмуаи маколахо).- Душанбе, 2004.-95 с.

7. Журналистикаи байналхалкй, кисми 2.- Душанбе, 2009.-116 с.

8. Завадский И.И. Информационная война - что это такое?// Конфидент. - 1996. - № 4.

9. Кузнецов И. Н. Информация (сбор, защита, анализ) - М.: ООО

Изд. Яуза, 2001.-318 с.

10. Лисичкин В.А., Шелепин Л.А.Третья мировая информационно-психологическая война.- М.: Эксмо, 2003.- 192 с.

11. Михайлов С.А. Современная журналистика.-СПб., 2005.-77 с.

12. Мукадцимаи низоъшиносй.-Душанбе, 2006.13. Муким Ч,. Макоми жанрхо дар радиои Озодй.-Душанбе, 2000.- 55 с.

14. Муким Ч^. Радиои Би-Би-Си: дируз ва имруз,- Душанбе, 2006.- 124 с.

15. Муким Ч;. Сиёсат ва данги иттилоотй.- Душанбе, 2006.-70 с.

16. Муким Ч^. Радио "Свобода": ложь и правда.- Душанбе, 2005.- 182 с.

17. Муродов М. Асосхои фаъолияти эдодии журналист.-Душанбе, 2008.-86 с.

18. Муродов М. Хддви публисистй.-Душанбе, 2003.-64 с.

19. Михайлов С.А. Современная зарубежная журналистика.-Санкт-Петербург,2005. -319 с.

20. Нуралиев А. Жанрхои ахбории матбуот.- Душанбе, 2003.

21. Нуралиев А. Таърихи журналистикаи кишвархои хоричй.-Душанбе, 2001. 224 с.

22. Панарин И.Н. Информационная война и дипломатия.- М.,2004.- 516 с.

23. Панфилов А.Ф. За кулисами Радио «Свобода».- М.: Международные отношения,1974.-194 с.

24. Поклад А.Б. Юдина Н.И. Массовая информация: Международное общение или подрывная пропаганда? -М.Международные отношения, 1987.- 96 с.

25. Почепцов Г. Г. Информационные войны в бизнесе и политике. — Киев, 1999 г.

26. Почепцов Г.Г. Информационные войны. М.: Рефл-бук, К.: Ваклер, 2000.576 с.

27. Расторгуев С.П. Информационная война. М., 1998.- 324 с.

28. Саъдуллоев А., Гулов С. Жанрхои таблигй-публисистии радио.-Душанбе, 2005.

29. Саъдуллоев А., Шоев М. Асосхои журналистикаи телевизион.-Душанбе, 2008.- 94 с.

30. Справочник: Правовая основа журналистики.-Душанбе, 2006.- 472.

31. Талхобй А. Ангорасозй дар хучуми иттилоотии расонахои гарбй алайхи Эрон.//Паёми Донишгохи миллии Тодикистон №7 (бЗ).-Душанбе: "Сино", 2010.-С.332-334.

32. Талхобй А. Накши мудирияти расонаи ВВС дар чазби мухотабон.// Паёми Донишгохи миллии Тодикистон №3 (67).-Душанбе: "Сино", 2011.-С.402-404.

33. Талхобй А. Накши расонахои хоричй дар интихоботи Президента Чумхуриы Исломии Эрон.// Паёми Донишгохи миллии Тодикистон №4 (бО).-Душанбе: "Сино", 2010.-С.236-239.

34. Талхобй А.Дангхои расонай.// Паёми Донишгохи миллии Точикистон №3(51).-Душанбе:"Сино",2009.-С.264-268.

35. Техника дезинформации и обмана.-М.:Мысль,1978.-246 с.

36. Усмонов И. К. Журналистика к-4. -Душанбе, 2011.37. Усмонов И. К.Печать и международная пропаганда.- Душанбе, 1990.38. Усмонов И. К. Воситахои ахбори омма ва сиёсати хоричии Тодикистон.-

Душанбе, 2003. 64 с.

39. Усмонов И. Журналистика, к- З.-Душанбе, 2008.40. Усмонов И. Жанрхои публисистика.-Душанбе, 2009.41. Усмонов И. Назарияи публисистика.- Душанбе, 1999.- 98 с.

42. Фихтелиус Э. Дах коидаи журналистика,- Душанбе, 2010.43. Цвик B.JI. Телевизионная журналистика.-Москва, 2004. -380 с.

Адабиёт бо забони англией

44. Adler М. & Ziglio Е. Gazing into the oracle: The Delphi Method and its application to social policy and public health. London: Jessica Kingsley Publishers. 1996.

45. Baldwin A. Using technology to improve the Delphi 1 method. Journal of Computing. 1995.

46. Chomsky N. and Herman E.S. Manufacturing Conset, New York: 1988.

47. Dearing J.W. & Rogers E.M. AIDS and the Media Agenda. Hillsdale N: Lawrence Erlbaum. 1992.

48. Helmer O. Problems in futures research: Delphi and causal cross-impact analysis. Futures. 1997.

49. Mccombs M.E. Setting the agenda for agenda-setting research. Beverly Hills. CA: Sage. 1981.

50. Mccombs M. The Agenda setting Approch in Don Nimmo and Keith K. Sanders, (ed) Hand book of political communication, sage. 1981.

51. Mccombs M. Setting the agenda, the mass media and public opinion. Cambridge, plity press. 2004.

52. Thomas L. et al Language, Society and Power, 2nd ed., London: Routledge. 2004.

53. Fisher Roger &Ury, William. Getting to yes Negotiating Agreement Without giving In. pengunin. 1991.

54. Richard Szafranski, Theory of Information Warfare"Preparing For 2020 by Colonel USAF.

55. Seitel F.P. The practice of public relations. - New York etc., 1992.

56. Sheller H. Information Inequality, Routledge.- New York, 1995.